پایگاه آموزش مفاهیم و انتخاب صحیح منابع نوری

نور ، نورپردازی و مباحث مرتبط

 

 

۲-۱-ويژگي هاي نور

نور نه تنها به عمل ديدن کمک مي کند بلکه آدمي را قادر به احساس کلي و منسجم از محيط اطراف مي نمايد و عاملي است که کنترل فرد را بر محيط اطراف افزايش مي دهد و تأثيرات آن به اشکال مختلف مي تواند منجر به ايجاد آسايش يا عدم آرامش رواني شود. ويژگي هاي کمي و کيفي نور در رنگ، سايه، حرکت، ابعاد، جهت و کميت نور جدا از ويژگي هاي محيطي آن در زير معرفي شده است.

۲-۱-۱-رنگ و نور

” اثر رواني هر رنگ و درک آن در واقع يک تجربه شخصي و ذهني است که حافظه رنگي ما را تشکيل مي دهد و براساس اين حافظه رنگي انسان مدام رنگ هاي پيرامون خود را نه به صورتي که در آن لحظه و تحت آن شرايط وجود دارد بلکه به صورتي که گمان مي کند بايد وجود داشته باشد، درمي يابد” رنگ تأثيري است که به وسيله مجموعه طول موج هاي مختلف دريافت شده توسط چشم ايجاد مي گردد. رنگ نور را نبايد به عنوان يک مشخصه سطوح منعکس کننده نور تلقي نمود. نور با توجه به نوع رنگ آن، با انعکاس سطوح رنگي مي تواند تأثيرات رواني متفاوتي را در افراد ايجاد کند. معمولاً رنگ ها با سه خصوصيت مشخص مي شوند: خلوص يا صافي، درخشندگي و طول موج که نوع رنگ را مشخص مي کند.

 

 

۲-۱-۲- سايه و نور

بازتاب نوري، تفاوت نقاط تاريک و روشن و تأکيد بر سايه است که به فضا جان مي بخشد. “پر کردن فضا با نوري يکدست ممکن است محيط را براي کار مناسب سازد. اما الزاماً آن را به مکاني دلچسب و زيبا مبدل نخواهد کرد حجم را در نتيجه ارتباط بين نور و سايه مي توان ديد. کوچک ترين تغيير در اين ارتباط توسط تغيير کيفيت سيستم نوري، با ايجاد نور سايه مي توان تأثيرات بصري عمق و فرم را تغيير داد.

 

 

۲-۱-۳- ابعاد و نور

 نور در تعيين و تبيين ابعادي فضا و ارائه برآورد کلي از محدوده موجود و ابعاد عناصر بکار رفته نقش بسزايي دارد. کوچک ترين تغيير در نورپردازي هر يک از عناصر موجود در محيط، مفهوم درک فضا، ابعاد و اندازه هاي آن را تغيير خواهد داد. علاوه بر محدوده تعريف شده اماکن عمومي، عناصر و واحدهاي نورپردازي شده نيز مي تواند عامل مهمي در تعريف و ايجاد تأثيرات نهفته در ابعاد و مقياس اين گونه اماکن باشد.

 

 

 

 

 

 

۲-۱-۴- جهت و نور

يکي از ارکان کيفيت نور، زاويه انتشار مسيري است که نور از آن سمت مي تابد. جهت تابش نور مي تواند شکل و بافت اشياء را آشکار سازد و يا آن را عملاً در ابهام باقي گذارد. از آنجايي که سمت و جهت امري نسبي است، جهتي که از آن سمت نور به موضوع مي تابد بيش از هر چيز به جهتي که از آن به موضوع نگاه شود بستگي خواهد داشت؛ چرا که با تغيير در نقطه ديد تصاوير مختلفي از روشنايي و تاريکي هاي منقوش بر جسم، ديده خواهد شد. جهت منبع نور، در درک اجسام سه بعدي تأثير بسزايي دارد. توانايي درک احجام متأثر از درجه نور و سايه اي است که روي آن وجود دارد. توزيع يکنواخت نور تابيده شده موجب تشکيل سايه ناچيز و ضعف و خطوط بيروني و رنگ شيء ،باعث درک فرم و شکل شيء مي گردد.

 

 

۲-۱-۵- کميت نور

يکي از جنبه هاي اساسي که از آن براي بررسي زيباشناسي و تأثيرات بصري نور استفاده مي شود، مسئله کميت نور و يا به عبارت ديگر مقدار نور حاصل از منبع نور مي باشد. کميت نور عاملي است که از يک سو باعث رويت اجسام و از سوي ديگر با بکارگيري و توزيع آگاهانه آن دستيابي به خواسته هاي نورپردازي را ميسر مي سازد.

 

۲-۲-نور و محيط

اثرات نور بر محيط و ويژگي هاي بصري که در ناظرين ايجاد مي نمايد، خيرگي، انعکاس، درخشندگي، انکسار، انتشار و عبور مي باشد

  -خیرگی

ايجاد خيرگي ارتباط مستقيم با منبع نوري دارد و هم امتداد چشم و منبع نوري و در ديد مستقيم بودن باعث ايجاد يا تشديد اين موضوع مي گردد. با افزايش ارتفاع منبع نوري، مي توان آن را از ديد افراد خارج نموده و ميزان خيرگي را کاهش داد.

 

 

 

 

-انعکاس

انعکاس نور بر طبق قوانين فيزيکي معيني که در روشنايي مهم مي باشد، انجام مي شود. جهت انعکاس نور داراي اهميت ويژه اي است. در مورد يک سطح صاف و مسطح، نور تحت همان زاويه اي که برخورد مي کند، منعکس مي شود.

اين خاصيت مساوي بودن زاويه تابش و زاويه بازتابش، وسيله اي است در دست طراح، تا بتواند اثرات چشم زدگي و خيرگي، مقدار و جهت نور را براي تأکيد بر شکل يا بافت اشياء تنظيم و کنترل نمايد. از ويژگي هاي ديگر اين نوع انعکاس، کنترل جهت نور در چراغ ها و از آن طريق افزايش شدت نور در جهات معين و کاهش آن در جهات ديگر مي باشد.

بخش اعظم رنگ موجود در محيط از انعکاس نور بر سطح رنگي به وجود مي آيد و اثر انعکاس آن با تغيير مصالح، جنسيت و شدت صيقلي بودن آنها متفاوت است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

– درخشندگي

درخشندگي يک سطح نه تنها به شدت روشنایی بستگي دارد بلکه به جهت مسيري که نور به سطح برخوردمي کند و به مشخصه هاي سطوح( صاف، مات يا رنگي بودن آنها) و به محلي که از آنها، سطح ديده مي شود نيز وابسته است. بهتر است که از درخشندگي بطور مطلوب براي همه طراحي هاي روشنايي استفاده شود زيرا که بيانگر سطوح و اشيايي مي باشد که ديده مي شود.

 

 

– انکسار

نوري که از يک ماده به ماده ديگر وارد شده و عبور مي کند، تغيير جهت مي دهد. ميزان تغيير جهت درمواد مختلف، متفاوت است. عبور و انکسار نور در مواد از ويژگي هاي نور مي باشد که در طراحي سیستم های روشنايي و چراغ ها استفاده مي شود و اغلب به منظور زيبا سازي محيط توسط اين خاصيت نور،بکار برده مي شود. در بعضي از ابزارهاي روشنايي اين ويژگي براي تغيير جهت انتشار نور از زاویه دید استفاده مي گردد تا از ايجاد درخشندگي و يا احتمال خيرگي چشم اجتناب شود.

– انتشار

چنانچه نور پس از ساطع شدن از منبع نوري به جهات مختلف بتابد انتشار نور صورت گرفته است .انتشار و پخش نور در زيبايي محيط علي الخصوص فضاهاي خارجي بسيار مؤثر است و موجب ميگردد تا از یکنواخت روشن ساختن محیط ممانعت به عمل آید و علاوه بر آن ویژگی های محیط نظیر فرم و بافت سطوح را مشخص میسازد.

 

 

-عبور

اندازه کلي روشنايي علاوه بر اينکه مي تواند از انعکاسات سطوح منتج شود، از ميزان نوري که از سطوح مي گذرد نيز ناشي مي شود. سطوحي با شفافيت بيش از حد در طراحي نور پردازي مناسب نخواهد بود. بنابر اين کاهش شفافيت بعضي از سطوح الزامي است.

 

۲-۳-تاريخچه نورپردازي

براي ترسيم شمايي از وضعيت کنوني طراحي نور، ابتدا بايد نگاهي به آغاز اين روند داشته باشيم. اولين موج نورپردازي در دهه هاي ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ م. آغاز شد. نيويورک، لس آنجلس، پاريس و برلين در نورپردازي پيشگام بودند. نور الکتريکي آزادانه در خيابان ها و ميدان ها به کار گرفته شد. اين کارها را واقعاً نمي توان طراحي نور ناميد، اما بقيه ي شهر آن چنان تاريک بود که چراغ هاي خياباني به نوبه ي خود بسيار هنرمندانه و زيبا مي نمود.

جنگ جهاني دوم، اين حرکت را به ناگهان پايان داد. در پايان جنگ همه چيز تغيير کرده بود.

زندگي سياسي و فرهنگي به ناگزير از نو شروع مي شد؛ و در اين ميان، نور پردازي ساختمان هاي اداري در شهرهاي اروپايي، بين سالهاي ۱۹۴۵ تا ۱۹۹۰ م. جنبه اي کاملاً عملکردي يافت.

بودجه و تمايلي براي نورپردازي ساختمان هاي تاريخي وجود نداشت و اولين طراحي ها در اين زمينه صرفاً نورافشاني با چراغ هاي سديم بر کليساها، قلعه ها و بناهاي تاريخي بود. زيبایی شهر در آن زمان، چنان که گاهي هنوز هم، فقط به معني نمايان کردن ساختمان ها از ميان تاريکي بود. طراحي زيادي در اين زمينه انجام نمي شد. بسياري اين حرکت را پيشرفتي بزرگ مي دانستند که در مقايسه با تاريکي شايد ادعاي درستي بود.

علاوه بر اين، وضعيت سال هاي پس از جنگ نيز دست به دست نبودِ فرهنگ نورپردازي داده بود. اين قضيه شايد اتفاقي بود، شايد هم نبود. اما از زمان برداشته شدن ديوار برلين در نوامبر ۱۹۸۹ م. و با پايان جنگ سرد، نگرش اروپا نسبت به طراحي نور در فضاهاي عمومي تحولي ناگهاني يافت.

 

۲-۴-معماري نور

با پيشرفت علوم و فنون مختلف و اختراع برق توسط اديسون و الحاق اختراعات ، ابتکارات ، و نوآوريها در توليد انواع لامپ ، نورافکن ، پرژکتور ، و چراغ روشنايي ، نور شب را افزايش و زيبايي نماي بنا و محيط اطراف ما را پر جاذبه ساخته بنحوي که در تعداد زيادي از بناها و سازه ها بزرگ به جرأت مي توان گفت چشم انداز زيباي بناها با تنوع و ترکيب نورهاي رنگي و متنوع، قشنگتر و دلنشين تر از نماي همان بنا نسبت به روز گرديده است .

ليکن در کشور ما طراحان بناها و سازه ها به جلوه زيبايي هاي آن در روز اهميت بيشتري داده وبا دقت در مقياس ها وزوايا و انتخاب رنگ مصالح ومواد را بکار مي گيرند و متأسفانه با انتخاب رنگ هاي نامتناسب جلوه آن را در شب محدود وامکان نورپردازي وبه کارگيري رنگهاي متنوع را براي نورپردازي در شب کاهش داده ومحدود ميسازند ، مثال اجراي نما با سنگ به رنگ فيلي ، طوسي، قرمز، مشکي ، امکان نورپردازي در شب وبه کارگيري نور با رنگ هاي متنوع را محدود ساخته ونياز بکارگيري

روشنايي بيشتر ومصرف برق را افزايش مي دهد و از لطف وجاذبه وزيبايي نماي بنا در شب مي کاهد .

ازآنجايي که اکثر مردم در طول روز درگير کارهاي روزانه بوده و در ادارات و منازل ومحل کسب کار خود مشغول ميباشند غروب وشب را براي اوقات فراغت ، گشت و گذار وايجاد نشاط وشادابي براي خود وخانواده انتخاب مينمايند ، در اينجاست که جلوه هاي زيباي نور پردازي وجاذبه هاي نما ومحيط يک بنا در شب نمود پيدا کرده و بينندگان و عابرين  را به خود مجذوب وتحسين همگان را برمي انگيزد.

طراحي سيماي شبانه بخش لاينفک معماري منظر است بصورتي که عده اي معتقدند طرح موفق مي بايست ۲۴*۷*۳۶۵ فعال و سرزنده باشد. نورپردازي تنها به کاشتن چندين المان روشنايي محدود نمي شود. عناصر روشنايي شکل دهنده ايده کلي طراحي سيماي شبانه سايت مي باشند.

امروزه در سراسر جهان طراحان معماري بناها وسازه ها بخش اعظمي از هنر ، ذوق ، سليقه خود را صرف ومعطوف زيبايي وجلوه آن در شب مينمايند . که در همين راستا متخصصين طراح صنعت روشنايي واپتيک به ياري طراحان نور پردازي و معماري شتافته وبا ترکيب و کار مشترک آنان يک بنا وسازه از نظر نما و محيط با هنر و جاذبه نورپردازي صد چندان نمايان ميگردد.

 

۲-۵-روش هاي نور پردازي نما

کاملاً بديهي است که معيارهاي طراحي روشنايي براي محيط هاي خارجي بسيار متفاوت از طراحي روشنايي داخلي است. اين تفاوت ها شامل موارد زير مي باشد:

۱- تفاوت هاي مشخص در مقادير انعکاس، که در نهايت بر روي عواملي مانند ضريب يکنواختي و کارآيي تأسيسات روشنايي تأثيرگذار است.

۲- ارتفاع نصب چراغ ها که معمولاً براي کاربرد هاي خارجي داراي اهميت مي باشد.

نورپردازي بر نما روش هاي مختلفي دارد که در زير به آنها اشاره مي گردد:

-پردازش نور از بالا به پايين: ( اين روش علاوه بر روشنايي نما موجب روشنايي کف محوطه در امتدا نورنيز ميگردد) ليکن از نظر هنري موجب محدود و محصور شدن فضاي ارتفاع بنا مي گردد و بيشترين تأثير را براي نورپردازي سوپر مارکتها و فروشگاهها دارد چون سطح محوطه مقابل را نيز روشن نموده و دور نماي مناسب را ايجاد مي نمايد.

 

-پردازش نور از پايين به بالا : اين روش علاوه بر روشنايي نما موجب امتداد نور در فضاي آسمان نما شده و بنا از ديدگاه و منظر بيننده و بعد هنري نورپردازي همچون جسمي معلق ، پرنده اي در حال پرواز و از نظر ارتفاعي بلندتر به نظر مي رسد و بعلت پردازش نور از پايين به بالا حالت روحاني و زيبايي به خود مي گيرد . الزاماً منبع نور نورافکن نبايستي در ديد مستقيم بيننده قرار گيرد .

 

-پردازش نور بصورت مورب و زوايه دار: در اين روش علاوه بر پوشش کامل سطح نماي بنا و ساختمان نقاط برجسته نور را دريافت و نقاط فرو رفته زاويه نور را دريافت نمي نمايند ، مي توان براي تکميل نور آن از نورهاي عمودي از بالا به پايين و از پايين به بالا استفاده نمود که در اين حالت فضاي سه بعدي ايجاد مي گردد و از منظر وديد بيننده برجستگي ها و فرو رفتگي هاي لحاظ شده در نماي بنا آشکار خصوصا در صورتيکه از نور مخالف استفاده شود بطور مثال نور سطح زرد ونورعمودي قرمز و يا نور سطح آبي نور عمودي قرمز و يا نور سطح سفيد و نور عمودي زرد يا آبي و يا سبز استفاده خواهد شدکه در اينصورت الزاماً بايستي براي ترکيب رنگ نور مناسب از انواع نورافکن با توان روشنايي و مصرف برق متفاوت بکار برد.

– پردازش نور از مقابل نما:  در اين  روش علاوه بر روشنايي تمام سطح نما موجب نفوذ نور به داخل بنا گرديده و درصورتيکه ساختمان هتل ، مسکوني و ادراي باشد چون در شب ممکن است موجب آزار افراد داخل ساختمان و سازه گردد معمولاً اين نوع پردازش نور براي اماکن مقدس، نماي مقابل فروشگاهها ، مقابل سينماها و مراکز تجاري  مناسب مي باشد.

– نور تأکيدي: اگر خواسته شود در شب موضوعي به خوبي ديده شده و نظر بيننده را به خود جلب و موجب کشش بصري گردد، مي توان از چراغ هاي موضعي استفاده نمود. يعني بطور جداگانه چراغي را به موضوع مورد نظر اختصاص داد، که باعث تأکيد بيشتر بر آن شده و با توجه به رنگ و شکل ظاهري آنها جلوه هاي مختلفي را در تيرگي شب ديد آورد. مهم ترين اصل نور تأکيدي، ايجاد تضاد شديد بين جسم و فضاي اطرافش است.

 

نورپردازي فضاهاي مختلف شهر(بالاخص نماي شهري)، به صورت مجرد، نياز به شناخت روش ها و فنون مختلف نورپردازي و استفاده صحيح از ويژگي هاي نور و ارتباط با محيط پيرامونش را دارد.

حال مي توان عوامل تأثيرگذار بر نورپردازي نماي شهري را در موارد زير بررسي کرد:

الف- بهره گيري از آموزه هاي ديني و فرهنگي ايران جهت خلق فضاهاي جديد

ب- قوت بخشيدن به مصاديق عيني فرهنگي و طبيعي ايران زمين در شب

ج- مکانيزم هايي براي هدايت فرآيند مذکور در قالب طرح جامع نورپردازي

جهت سامان بخشيدن به تمام ابعاد وجودي شهر از جمله سيماي کالبدي آن در شب تدوین  قالب طرح جامع

نورپردازي ضرورت پيدا مي کند. از جمله پارامترهايي که بايستي در وضع طرح جامع لحاظ شود.

مي توان به موارد زير اشاره کرد:

* تنوع گروه هاي استفاده کننده از فضاهاي شهري براساس سن، جنس و غيره

* مکان قرارگيري کاربري ها و توجه به همجواري با کاربري ها

* نوع کارآيي در طراحي نورپردازي مورد توجه باشد

* نورپردازي هر مکان و فضا با توجه به درجه اهميت آن متناسب با کل تعريف شده باشد.

 

۲-۶-طراحی نور:

امروزه بعضی از نورها،گاهی بسیاری از حس های ما را می آزارند،تماشای هر چیزی که نام طراحی نور را یدک می کشد،الزاما بدون ازار چشم امکان پذیر نیست.

پروفسور هاینریش کرامر، فهرستی از ۸ قاعده ی بنیادی برای تعیین کیفیت نور پردازی در یک پروژه و تحلیل طراحی نورپردازی جمع آوری کرده که عبارتند از:

۱- نور بايد امکان جهت يابي و درک موقعيت افراد در فضا و زمان را براي مردم فراهم آورد. موقعيت در فضا تنها به معناي موقعيت فيزيکي

نيست، بلکه موقعيت افراد و نسبت آنها با جامعه و فرهنگ نيز در نظر است؛ همان گونه که زمان نيز تنها با سال ها، ساعت ها و لحظه ها تضعيف نمي شود، بلکه بر موقعيت افراد در متن تاريخ و سنت نيز دلالت مي کند.

۲-نور بايد يک جزء ذاتي و اصلي در طرح معماري باشد، نه اين که بعداً اضافه شود.

۳-نور بايد با  نيات طرح معماري و اجزاي آن از قبيل فرم ها، رنگ ها و مصالح هماهنگ باشد، نه اين که براي خود هويتي جداگانه داشته باشد.

۴- نور بايد حس فضايي اي متناسب با نيازها و انتظارات کاربران فضا به وجود آورد.

۵- نور بايد ارتباط ميان مردم را برقرار کند و رونق دهد.

۶- نور بايد حرفي براي گفتن داشته باشد. روشنايي، رنگ و حرکت نور بايد با تداعي ها و تجارب احساسي ما ارتباط برقرار کنند.

۷- نور بايد شيوه ي بياني اصيل و ابتکاري داشته باشد. استفاده و تکرار موتيف هاي پيش پا افتاده و آشنا، فقط تأثيري کسالت آور و بيزار کننده خواهد داشت.

۸- نور بايد کاري کند تا ما ببينيم و محيط اطرافمان را تشخيص دهيم.

 

 

۲-۷- انواع نورپردازی و تاثیرات آن

نور پردازی

در طراحی و تصویر کشیدن هر سوژه و موضوعی ابتدا باید طریقه نورپردازی به سوژه را در نظر گرفت . چگونگی نور پردازی هر سوژه یا هر محیطی با توجه به کاربری محیط انجام می شود . به عبارت دیگر اینکه از آن محیط چه استفاده هایی می شود عامل بسیار مهمی در چگونگی نور پردازی است . مثلاً:وقتی برای یک کارخانه طریقه نورپردازی را طراحی می کنیم باید در نظر داشته باشیم که در کارخانه معمولاً نور طبیعی روز وجود دارد.پس نور پردازی آن باید طوری باشد که نور درون فضا را متضادتر کند.

تأثیر نور بر مغز انسان یا از طریق چشم است یا از طریق پوست و امروزه ثابت شده است که نور از راه جمجمه بر مغز انسان نیز تأثیر می گذارد . در کنار نور رنگها (چه اولیه و چه ثانویه ) تأثیرات خاصی بر انسان دارند . مثلاً رنگ قرمز یا نور قرمز در انسان فعالیت و جنب وجوش ایجاد می کنند . به همین خاطر مثلاً در مکانهای آموزشی از رنگها نورهای بنفش و نارنجی استفاده نمی شود چون نیازبه تمرکز و دقت دانشجو است .

به طور کلی در نور پردازی یک اصل مهم وجود دارد و آن این است که حتی الامکان از نورهای طبیعی استفاده کرد . نورهای مصنوعی فقط باید یک عامل کمکی باشند . در خانه باید به اتاقها نور طبیعی تابیده شود . اما اگر عمق اتاق خیلی زیاد است بعد از دو سوم طول اتاق می توان از نورهای کمکی استفاده کرد .

در ترتیب رنگها ابتدا رنگهای گرم مثل نارنجی قرار دارند . سپس رنگ زرد که یک رنگ روشن است. بین رنگ زرد و سبز سبزی قرار دارد که متمایل به زرد است و یک رنگ تسلیم شده و بی تفاوت است . نه پرخاشگر است و نه سکون دارد بعد رنگهای سرد هستند و در مرحله بعد رنگهای سرد هستند و در مرحله بعد رنگهاب سنگین مثل بنفش.

کاربرد رنگهای تیره در سقف اتاق باعث می شود اتاق کوتاهتر به نظر برسد . بهترین نور این است که از سقف به سطح زمین برسد . اگر دیوارهای اتاق تیره باشند عمق اتاق بیشتر می شود . اگر دیوار انتهایی اتاق تیره باشد باز دیوارها کوتاهتر می شوند . بنابراین طریقه رنگ آمیزی اتاقها در عمق و بزرگی آنها بسیار مؤثر است . گاهی چون نمی توانیم به هر دلیلی رنگ یک مکان را تعویض کنیم با یک نورپردازی مناسب می توان حالتهای رنگها را تعدیل کرد و کاهش داد .

سه نمونه نورپردازی برای انتخاب دردست داریم 

الف: نور پردزی عادی ب: نور پردازی غیر عادی ج: نور پردازی رویایی

-نورپردازی عادی : نوری که روزانه با ان سروکار داریم افتاب از طلوع تا غروب هوای روشن  که کاملا” صحنه را طبیعی و نتیجه مطلوب در بر دارد.

-نورپردازی غیر عادی: نوعی نوراست که به هیچ وجه غیر طبیعی نیست ولی باید انرا نادر بنامیم بطور معمول در واقعیت ودر مناضر دیده نمی شود.

نوری یکطرفه کم ارتفاع که سایه ای موثر در اوایل صبح و اواخر عصر تولید میکند پهنه های شعله ور غروب نور ثابت ومروارید گونه روزهای بارانی یا روزهای مه آلود که از لحاظ گرافیکی پرتضاد وکنترول شده معروف به نورپردازی هالیودی بای مثال انواع غیر عادی نورپردازی که در خلق آثاری   که دارای جذابیت بصری هستند باید از آثار  معمولی متمایز باشند ویا احساسی قوی را بصورت غیر عادی بتصویربکشند که شایسته نگریستن بشوند که نورپردازان  بطور غریزی مجذوب اینچنین نورپردازیها میشوند.

-نورپردازی رویائی : نوعی نور است که بیننده را خیره میسازد این نمونه نور معمولا” خیلی کم بتوسط انسان عادی دیده میشود برای مثال نوعی نور که در طبیعت بسیار نادر است واحساسی از تخیل را بوجود میآورد مثل نورحاصل از یک مشعل جوشکاری که میتواند یک عکس ساده را بصورت صحنه ای از جهنم دراورد نورپردازی که در یک دیسکو از چراغهای چشمک زن وگردان حاصل میگردد که ثبت آن در یک لحظه صحنه ای تخیلی بوجود میآورد در این نمونه نورپردازی هیچ قانونی وجود ندارد وفقط خلاقیت میتواند تصویری زیبا بسازد که آنرا بعنوان یک شاهکار ارائه دهد.

 

۲-۸-ایجاد جلوه در اشیاء به وسیله نور پردازی

در نور پردازی باید به این نکته توجه نمود که اگر یک نور تخت و مسطح به اشیاء بتابانیم اشیاء هم سطح به نظر می رسند و زیبایی آنها اصلاً به چشم نمی آید . برای ایجاد توجه و نشان دادن زیبایی اشیاء از نورهای نقطه ای یا موضعی(Spot Light)  استفاده می کنیم . نوع وطریقه نور پردازی در ایجاد نظم و ترتیب میان اشیاء بسیار مؤثر است . در این زمینه نکته مهم و اساسی ایجاد استحکام دراشیاء است . نور پردازی نباید به گونه ای باشد که اشیاء معلق به نظر برسند بلکه باید به گونه ای که استحکام و توازن اشیاء را به بیننده منتقل کند . مثلاً اگر نور از پایین به شئ تابانده شود شئ معلق به نظر می رسد . ولی اگر از بالا از یک زاویه ای تابانده شود و سایه ای در پایین شئ ایجاد شود ، رنگ پایین آن نسبت به بالا تیره تر می شود وباعث القاء حس استحکام به بیننده می شود و این چیزی است که از طبیعت آموخته ایم . هرچه نگاه دید ما از زمین به طرف آسمان  می رود رنگهای تیره و گرم به رنگهای روشن وسرد تبدیل می شود و این باعث ایجاد آرامش روحی در انسان می شود . برای ایجاد جلوه در اشیاء باید آنها را طوری و در جایی قرار دهیم که یا یک کنتراست رنگی داشته باشند یا یک حالت مکمل نسبت به رنگ پشت سر داشته باشند تا شئ شاخص شود و خودش را در آن فضا نشان دهد .بنابراین در مجموع انتخاب فضا ، رنگ ، زاویه نور پردازی و طریقه نور پردازی از لحاظ قوی یا ضعیف بودن نور عوامل بسیار مهمی در ایجاد جلوه در اشیاء هستند . بهتر است طریقه نور پردازی طوری باشد که از یک زاویه ۴۵ درجه از بالا به صورت عمود به شئ تابانده شود . وقتی نور در زاویه عمود به شئ می تابد تمام سایه ها زیر شئ می افتد . البته لازم به ذکر است که بین طراحی و نور پردازی داخل منزل و نور پردازی مباحث تجسمی اختلاف و تفاوت وجود دارد.

 

۲-۹-متداول ترین نوع نورپردازی

این مناسب ترین نوع نورپردازی برای نمایش فرم اشیاء است، همانطور که قبلاً گفتیم احساسی ایده آل از حجم و عمق ایجاد می کند. نور پهلو – جلو بهتر از هر نوع نورپردازی ویژگی شیء را آشکار می سازد: شکل بینی چه بلند و چه کوتاه ، پهن و عقابی، عمق چروک چهره و فرم استخوان های گونه. نور پهلو جلو حجم یک سیب، یک بدن یا خانه را مشخص تر می کند.

این نوع نورپردازی را می توان دربیشتر شاهکارهای نقاشی از بدن مثلاً در کار روبنس که بزرگترین هنرمند در ارائه حجم بود مشاهده کرد. شما می توانید آن را در نقاشیهای طبیعت بیجان ببینید زیرا طبیعت بیجان تقریباً همواره نشان دهنده حالت سه بعدی است زمانیکه با دو بعد کار می کنیم. نور پهلو و جلو را همچنین در منظره در طراحی از حیوانات یا گل ها و در تمام انواع نقاشی ها و طراحی ها می توان پیدا کرد. نور پهلو و جلو اغلب برای بهتر مشخص کردن ویژگی چهره و حالت جنس مرد است که می توان آن را از طریق مطالعه بدن و چهره ها در نقاشی های کلاسیک مشاهده کرد. همانطور که قبلاً نشان داده شد انگر در طراحی و نقاشی از زنان از نور روبرو و پراکنده استفاده می کرد و بدین طریق چهره ی ظریف تر و زنانه تر را به وجود می آورد. او همین فرمول را در نقاشی و طراحی از چهره افراد جوان به کار می برد، هر چند نوری اندکی تندتر و مستقیم تر است. به هر حال وقتی نوبت حجم پردازی چهره فردی بالغ فرا می رسد، او نور پهلو و جلو را برای تقویت سایه، آشکارسازی چروک، شکل بینی و فک و دادن حالتی از ویژگی مردانه به تصویر انتخاب می کرد. این تمرینی کلی در چهره سازی کلاسیک و مدرن است. اما بالاتر از همه نور پهلو جلو به عنوان وسیله بیان برای موضوع است. آن کاملاً حالتی مستندساز دارد و موجب نشان دادن موضوع به حد کمال می شود.

–نورپردازی شاعرانه

نور از پشت همواره با دو منبع نور است: یکی قوی، مستقیم و از پشت مدل و دیگری نور آتمسفریک است که ضعیف تر از اولی، از جلو به مدل می تابد و به ما امکان می دهد فرم آن را ببینیم و طراحی کنیم و بدون نور اخیر ما می توانیم فقط سایه نما یا سیلوئت آن را بکشیم.

نور اول نمودی هاله مانند در اطراف مدل ایجاد می کند که مورزی نورانی است و محیط فرم ها را نشان می دهد.

به یاد داشته باشید که نور قوی و مستقیم را در پشت مدل قرار دهید و به آن از پشت روشنی بدهید نور دوم را از جلو به مدل بتابانید. نور ضعیف تر شبیه پرده یا آتمسفریک است که مقداری نور به سمت بخش تیره مدل می تاباند و آن را کمی روشن تر می سازد.

مثلاً در نور خورشید آفتاب مدل را از پشت روشن می کند و همچنین مستقیماً به نقاش می تابد. نور مستقیم خورشید کناره های مدل را روشن تر از همه جا کرده و بقیه را در سایه باقی می گذارد ، ولی حتی سطوح سایه به خاطر نور انعکاسی یا آتمسفریک قابل رویت است.

 

۲-۱۰-سیستم های نورپردازی

پروژکتور

پرژوکتور نوعی لامپ پر مصرف است که علیرغم مصرف زیاد انرژی و تولید حرارت زیاد دارای نور زیاد و زیبا می باشد ، لذا مقرون به صرفه و اقتصادی نیست .

بعضی از اشیاء مانند شیشه ، آینه ، انواعی از پلاستیک و پارچه بدون صرف انرژی به درخشش بیشتر نور لامپ کمک می کنند . لذا از این وسایل به مقدار زیاد در مصرف انرژی صرفه جویی می کند . نهایتاً این لامپ ها با ایجاد سایه و روشن در محیط علاوه بر اینکه روشنی بخش خانه هستند از وسایل تزیینی خانه نیز به شمار می روند .

اگر نورهای سه پرژکتور سبز و قرمز و آبی را با هم روی دیوار بتابانیم نور سفید به دست می آید. اگر پرژکتور آبی را خاموش کنید، نور سبز و قرمز باقی می ماند که زرد ایجاد می کند. بنابراین آبی مکمل رنگ زرد است و زرد مکمل آبی.

۲-۱۱-نورپردازی های زیبا برای جذب توریست

نور همواره به عنوان عنصری در جهت رفع نیازهای روحی و جسمی انسان مطرح بوده است.  امروزه رشد و توسعه تکنولوژی در نورپردازی و بروز خلاقیت در این زمینه، استفاده از نور را در عرصه های مختلف فراهم کرده است. ماهیت نورپردازی برخوردار از دو جنبه هنری و فنی است. جنبه هنری دارای رویکرد طراحی فضاهای مختلف جهت خلق زیبایی و جنبه فنی آن نیز دارای رویکرد استفاده بهینه از تکنولوژی های نوین است.

تغییرات ایجادشده در زمینه نورپردازی در دهه های اخیر چنان سریع و رو به تکامل بوده که امروزه نورپردازی به عنوان یک دانش تخصصی تلقی می شود.

نورپردازی در شهر می‌تواند به جذب توریست در شهرها کمک شایانی کند. همانگونه که اکنون بسیاری از شهرهای دنیا به دلیل نورپردازی و روشن بودن در شب معروف و جاذب توریست هستند.

متخصص فرانسوی نور پردازی را مهمترین عامل زیبایی شهر ها و مطرح ساختن آنها در جهان میدانند.این اصل در تمامی کشورهای جهان مورد توجه بسیاری واقع شده و با نور پردازی شهر جذابیت برای توریستهای داخلی و خارجی برای سفر به آن شهر بوجود می آورند.

 

امروزه نورپردازی، تعریف کننده هویت و سیمای شبانه شهر است و طراحی روشنایی شهری نه تنها موضوعی صرفا تزئینی نیست، بلکه روشی در جهت تامین امنیت و آرامش بیشتر محیط می باشد. این مهم با ایجاد روشنایی در مکان های دنج و فضاهایی که از دید محفوظند با جلوگیری از نزدیک شدن عوامل جرم و جنایت محقق می گردد که در غیر اینصورت افزایش حوادث، تصادفات، جرایم و کاهش امنیت اجتماعی را در پی خواهد داشت. در معماری و شهرسازی نور عملکردی فراتر از روشن ساختن فضا داشته و به عنوان یکی از موارد اصلی مورد توجه طراحان قرار می گیرد . در قرن حاضر محیط های نامطلوب شهری باعث مشکلات بسیاری برای امنیت شهروندان گشته و آسیب های اجتماعی رشد بیشتری داشته است عوامل کاهش دهنده امنیت شهری بسیارند که یکی از این عوامل فضاهای شهری می باشد که معمولا این فضاها از دید محفوظند . مانند زیرپله های شهری، داخل زیرگذرها، پل های هوایی،گودها و … که از فضاهای بدون دفاع در شهرها هستند و اینجاست که اهمیت وجود روشنایی به عنوان یکی از اصلی ترین عوامل تامین امنیت محیط شهری محسوب می شود . امروزه امنیت از شاخصه های کیفی زندگی در شهرها است و آسیب های اجتماعی از مهم ترین پیامدهای امنیت به شمار می روند به عنوان مثال خیابان ها و مکان های تاریک و کم نور محل مناسبی برای بزهکاری به شمار می روند. نور به عنوان یک عامل در بروز ناهنجاری اجتماعی شناخته میشود مهمترین ویژگی آلودگی رفتاری و جرم خیزی در زمان شب، تاریکی، کم نوری و توزیع نا مناسب سیستم روشنایی است که بر محیط حاکم می شود و فرصت مناسبی را برای افراد بزهکار فراهم می سازد . بنابر این با عدم آشکار شدن فرم به علت تاریکی اولین گام به سوی به وجود آمدن فضا های بدون دفاع و آسیب پذیر برداشته می شود . در این میان فضاهای شهری از جمله مولفه هایی هستند که نابهنجاری های اجتماعی در بستر آن به وقوع می پیوندد.

 

صنعت جهانگردی به عنوان یکی از بزرگترین و متنوع ترین صنعت در دنیای امروز به شمار می آید (گی ،چاک وای ، )و در این رابطه جاذبه های گردشگری به عنوان یکی از مولفه های اصلی توسعه گردشگری می باشند . در این بین نورپردازی شهری مقوله ای است که می تواند در ایجاد ارزش و جذابیت در جاذبه های گردشگری نقش و تاثیر به سزایی را ایفاد نماید . نورپردازی شهری ، علاوه براحیای بافت شهری در شب و ایجاد خاطره ذهنی مناسب در گردشگران ، می تواند از طریق تاثیر گذاری در امنیت و نیز افزایش زمان گردشگری شهری و در صورت بهره گیری مناسب به عنوان یک جاذبه گردشگری مورد بهره برداری قرار گیرد . امروزه مطالعات زیادی در خصوص نقش نورپردازی و رنگها در جذب گردشگر شهری در حال انجام می باشد و یک اجماع جهانی در این خصوص وجود دارد که چنانچه به همه قابلیت های صنعت گردشگری و به ویژه گردشگری شهری توجه شود ، می تواند به عنوان یکی از راهبردهای توسعه اقتصادی و فرهنگی شهرها محسوب گردد . موفقیت در این امر ، مستلزم توجه با فرایندهای با ارزش و جذاب در جاذبه های گردشگری است و یکی از تاثیر گذارترین آنها نورپردازی در اماکن شهری و خیابانها می باشد .

ایگور کنز در مقاله خود به بررسی تاثیر نورپردازی بر خلق و خوی انسان پرداخته و اثر نورپردازی بناها را بر انسان با شدت و رنگ ها مورد بررسی قرار داده است و آن را یکی از عوامل موثر بر عملکرد انسان در محیط کار و زندگی دانسته است. امروزه در بسیاری از شهرهای مهم دنیا مدیران شهری با استفاده از مشاوران نور پردازی و رنگ ها در محیط شهری بدنبال ایجاد یک نگرش جدید می باشند . نور پردازی و رنگ ترکیبی از علم و هنر است و نورپردازی اماکن شهری موضوعی است درباره اینکه مردم یک شهر یا کشور چگونه محیط اطرافشان را روشن می کنند ، چگونه آن را احساس و چه واکنشی نسبت به آن نشان می دهند .

اخیرا مطالعاتی در خصوص رنگ و نور و تاثیر آن در توسعه گردشگری شهری مد نظر قرار گرفته است ، که می تواند به عنوان یکی از راهبردهای توسعه اقتصادی و فرهنگی شهرها محسوب گردد. به عبارتی به این موضوع می پرازیم که فضاها و اماکن و محیط های گردشگری باید از نظر بصری دارای چه ویژگیهایی باشند و چه رنگی و یا رنگهایی مناسب فضا های توریستی اند و در شب که نور جای رنگ را میگیرد ؛ چه نوع نور پردازی برای فضاهای توریست پذیر مناسب است ( فضاهایی مانند رستورانها ؛ هتل ها؛ موزه ها؛خیابانهای توریستی، پارکهای توریستی و سایر اماکن و ابنیه و محیط های باز و بسته که مورد تردد گردشگران است باید چه رنگی داشته باشد و چگونه نور پردازی شود) که جذابیت ویژه ای را برای گردشگران ایجاد نماید .

هر چند اصول و منابع مفصلی در خصوص چگونگی رنگ آمیزی و نورپردازی فضاهای توریستی در سایر کشور هاوجود دارد که منطبق بر فرهنگ و اقلیم هر کشور با سایر کشور ها متفاوت است. به هر حال رنگ و نور در گردشگری ایران موضوعی است که باید مورد توجه وتحقیق قرارگیرد و نهایتا باید با توجه به اقلیم چهار فصل ایران و موقعیت جغرافیایی مناطق گردشگری و ماهیت تاریخی ؛ مذهبی ؛ باستانی و طبیعی مکانهای گردشگری و وقایع تاریخی و دهها فاکتور دیگر رنگ و نور هر منطقه گردشگری تعیین گردد.

و این در حالیست که در توسعه گردشگری سایر کشور ها ؛ برنامه ریزی رنگ و نور در تبلیغات؛ در چاپ و انتشار نشریات گردشگری ؛در بناهای تاریخی و رستورانها و هتل ها و موزه ها بسیار هدفمند و بر اساس استاندارد و اصول خاص منطبق بر مطالعه صورت می پذیرد .حتی در سریالها و فیلم هایی که در ابعاد بین المللی میسازند و هدف معرفی کشورشان را دارند به نور پردازی و رنگ آمیزی خیابانها و اماکن وتاسیسات شهری و گردشگری توجه میکنند.

 

در جهانی که فرهنگ تبدیل به کالا شده است ، شهرهای سراسر دنیا کاملا آگاهند که می توانند اقتصاد خود را از طریق صنایع تفریحی و گردشگری تقویت کنند (شورت ، جان رنای ) فرانسواز چوی در کتاب شهرسازی ، تخیلات و واقعیات یکی از عوامل اصلی عدم جذابیت شهر را عدم روشنی و وضوح زمینه و عوامل شهر می داند که (خصوصا در شب ) کمتر جهانگردی را به خود جلب می کند . در همین خصوص کولین لنچ می گوید شهری که دارای نمادهای آشکار و با وضوح کامل باشد ، بدین تعبیر به نظر خوانا و متشخص می رسد ، چنین شهری چشم و گوش را به توجه بیشتری دعوت می کند و افراد را به جانب خود می خواند (دیناری ۱۳۸۴) با توجه به این موارد امروزه یکی از مسائل و دغدغه های اصلی قابل بحث و بررسی برای شهر ها وجهه تصویری آنهاست واز جمله مسائل و مشکلاتی است که می تواند مستقیم و یا غیر مستقیم موجبات نارضایتی گردشگران را فراهم آورد . امروزه نورپردزای در سرلوحه امور شهرهای توریستی جهان قرار گرفته است و به آن به عنوان ابزاری برای توسعه گردشگری شهری نگریسته می شود . یکی از شاخص های اصلی نورپرازی شهری می تواند ایجاد امنیت در شهر باشد که برای جذب جهانگردان خارجی ، بسیار حائز اهمیت است و مطالعات متعدد نشان داده است که افزایش نورپردازی شهری باعث کاهش شدید جرایم شبانه می شود .

خرید کردن گردشگران یکی دیگر از پیامدهای مثبت اقتصاد گردشگری شهری است که شهرها همواره به دنبال راهکارهایی هستند تا بتوانند بهره کافی را از آن کسب نمایند . در این راستا ، یکی از مهمترین سرمایه های جهانگردی درشهرها خیابانها هستند . وقتی به خیابان که اصلی ترین عنصر شهری جهت خرید است می رویم ، به مجموعه ای با تمام چیزهایی که دارد ، می نگریم ، مشخصا خیابان یکی از اجزای کلیدی محصول گردشگری به شمار می رود (راسل ویل ، راجرز ،۱۳۸۹) و لذا به منظور جذب بیشتر گردشگر برای خرید ، منطقه تجاری شهر و خیابان های آن باید ظاهری خوشایند و دلپذیر ی داشته باشند . یکی از راهکارهای مناسب سازی خیابانها و اماکن برای توسعه خرید نورپردازی مناسب شهری است .

و اما در ایران هر چند به نقش عملکردی نورپردازی به عنوان یکی از شیوه های مناسب سازی و شکل بخشی به فضاهای شهری در هنگام شب تا حدی توجه گردیده است اما هنوز قابلیت آن به عنوان عاملی موثر در جذب گردشگر شهری کمتر مورد توجه جدی قرار گرفته است .

 

۲-۱۲-روشنایی معابر

سیستم تامین روشنایی معابر نه تنها باید از نظر خصوصیات فنی کفایت داشته باشد،بلکه از جنبه های ایمنی،ارگونومی،بهداشتی،روانشنا سی و هنری نیازهای استفاده کنندگان را برآورده نماید.روشنایی مطلوب معابر باید دارای خصوصیات زیر باشد :

• متوسط شدت روشنایی معبر با حدود توصیه استاندارد مطابقت نماید .
• طیف نور باید متنا سب با محل مورد طراحی باشد،بطوری که رنگ دهی لازم را دارا باشد.
• یکنواختی روشنایی در حداکثر ممکن رعایت شود و سایه روشن محسوس ایجاد ننماید.
• منابع روشنایی در زاویه دید عابرین یا راکبین قرار نگیرد.منحنی توزیع نور چراغ متنا سب با محل مورد استفاده باشد.
• جنبه های ارگونومی و هنری در طراحی رعایت شده باشد.

 

ارتفاع نصب چراغ

ارتفاع نصب چراغ درمعابر شهری و حتی بین شهری اهمیت زیادی دارد.هرچه ارتفاع نصب بالاتر باشد،خصوصا در بزرگراهها و آزاد راهها، راحتی رانندگان و سرنشینان خودروها بیشترتامین می شود.از سوی دیگر طبق قانون عکس مجذور فاصله،رعایت نکته مذکور نیازمند بکارگیری منابع با توان نوری بالاتر و مصرف انرژی بیشتر است.پیشرفت فناوری تا حدودی این مشکل را بر طرف کرده است زیرا امروزه استفاده از چراغ های با لامپ سدیمی۴۰۰ تا ۱۰۰۰ وات معمول شده و جنبه های راحتی استفاده کنندگان و ارتقاء سطح ایمنی در اولویت قرار گرفته است.در تقسیم بندی فعلی بر مبنای توان نوری منابع محدود منا سبی برای ارتفاع نصب چراغ توسط انجمن مهندسین روشنایی آمریکا معرفی شده است که در ادامه مبحث خواهد آمد.

 

منحنی قطبی چراغ های معابر

شکل منحنی قطبی تابش نور توسط چراغ و نحوه نصب آن از نظر تامین راحتی استفاده کنندگان نیر حائز اهمیت است.منحنی قطبی قائم توزیع نور چراغ هایی که روشنایی را در سطح وسیع تامین می کنند،باید بین زاویه صفر(زیر چراغ) و ۷۵ درجه حداکثر میزان خود باشد و در زوایای بالاتر حداقل تابش را داشته باشند.این ویژگی هم از نظر کنترل خیرگی ناشی از نور و هم از نظر بهره نوری سیستم روشنایی مهم است.سازندگان باید مشخصات فنی چراغ های تولیدی خود را از نظر بهره روشنایی در جلو و پشت چراغ و منحنی های ایزوکاندل و ایزولوکس را در نیم صفحه عمودی و افقی ارائه نماید.در غیر این صورت کار طراحی مشکل است و اغلب دارای خطا خواهدبود.

منحنی قطبی افقی نور در زیر چراغ های مخصوص معابر اغلب دارای شکل متقارن بوده و بر اساس تقسیم بندی ویژه ای  در معابر بکار گرفته می شوند.در صورتی که تقارن دارای نقص باشد،لازم است که در هر پایه چراغ از تعداد چراغ مکمل زوج،یا چهارتایی استفاده شود.استفاده از چراغ های با تابش محدود شده برای جلوگیری از پخش نور به اطراف معابر که ممکن است سبب آزار ساکنین مجاور گردد،در محدوده های مسکونی ضرورت دارد.

در گذشته برای تامین روشنایی معابر از چراغهای موسوم به لاک پشتی استفاده می شد، اما امروزه، چراغهای مخصوص معابربا تنوع وسیعی توسط سازندگان به بازار عرضه شده اند و برای هر نوع کاربرد امکان انتخاب برای طراح وجود دارد.این متن برگرفته از سایت مهندسی برق قدرت و شبکه های انتقال و توزیع مهندس هادی حداد خوزانی می باشد یکی دیگر از مبانی مهم در طراحی روشنایی معابر،استفاده صحیح از چراغها با طیف نور متفاوت است.استفاده از چراغهای با لامپ التهابی یا هالوژنه اگرچه رنگ دهی بالایی دارند،اما بعلت پایین بودن ضریب بهره نوری لامپ وکوتاه بودن طول عمر،مدتها است که در روشنایی معابر مورد استفاده نسیتند.چراغهای فلورسنت حتی نوع فشرده آن به علت محدود بودن توان نوری در روشنایی معابر مورد استفاده قرار نمی گیرد.چراغهای جیوه ایی یا متال هالید برای خیابانها و کوچه ها مخصوصا مناطق تجاری مناسب هستند زیرا رنگ دهی قابل قبولی دارند.چراغهای با لامپ سدیمی نارنجی که دارای ضریب بهره نوری بالایی هستند،برای معابر اصلی وبزرگراهها و آزادراهها خصوصاً بخاطر مه شکن بودن طیف نور آنها مناسب هستند.

 

معیار ارتفاع نصب چراغ

ارتفاع نصب چراغ در تعیین ضریب بهره روشنایی، شدت روشنایی در زیر چراغ وفاصله چراغها از یکدیگر نقش تعیین کننده دارد،هرچه توان نوری چراغهایی که روی یک تیر نصب می شوند،بیشتر باشد، طبعاً دانسیته نوردر زیر آن بصورت مخروطی بیشتر خواهد بود و چراغ مذکور می تواند در ارتفاع بالاتر ،محدوه وسعیتری را در زیر خود با حفظ شدت مناسب روشن نماید.بدیهی است که شکل منحنی قطب توزیع نور چراغ در محورهای افقی و عمودی نیز در این نگرش بایدمد نظر قرار گیرد.لذا طراح،باید در تعیین ارتفاع نصب چراغ دقت نظر کافی داشته باشد.قبلا نیز عنوان گردید که در طراحی روشنایی معابر ، با توجه به شیوه چیدمان چراغها ، منحنی قطبی افقی و عمودی آنها  نیز باید دارای تقارن در دو سمت خود نسبت به طول معبر بوده ودر محور افقی عرض معبر نیز با نیاز عرض معبرتناسب داشته باشد.مقایسه شکل منحی قطبی افقی در چراغهای گروههای ۲و۳و۴ این تفاوت را بخوبی نشان می دهد.لذا هرچه عرض معبر وسیعتر باشد یا باید از چراغ گروه بالاتر استفاده شود، یا اینکه ارتفاع نصب چراغ بالاتر در نظر گرفته شود.که گزینه دوم مستلزم افزایش توان نوری چراغ است.همچنین در منحنی قطبی عمودی دانسیته نور باید متناسب با عرض معبر به گونه ای باشد که با انتشار غیر ضروری نور به سایر زوایای عمودی ، آزار استفاده کنندگان ومجاورین معبر را فراهم نکند.چراغهایی که در طول معبر دارای منحنی قطبی خیلی بلند باشند نیز به دلیل امکان قرار گرفتن منبع در دید مستقیم راکبین وسایل نقلیه ، مخصوصاً در معابر طولانی همچون بزرگراهها، مناسب نیستند.

روش طراحی روشنایی معابر

در این مبحث اصول کلی طراحی روشنایی برای انواع معابر شامل معابر فرعی ،خیابان ، بلوار و بزرگراه مورد بررسی قرار می گیرد.در طراحی روشنایی معابر همان اصولی حاکم است که در طراحی محوطه ای مورد بحث قرار گرفت.

 

 

محاسبات شدت روشنایی

شدت روشنایی روی سطح افق در هر نقطه از معبر ، تابعی از جمع جبری شدت روشنایی نسبی از منابع مجاور است . اگر چه منابع روشنایی دور به میزان محدودی موثر هستند ولی با توجه به قاعده کلی فقط مجموع شدت روشنایی ناشی از ۳ تیر چراغ نزدیک از هر طرف نقطه مورد نظر در معبر محاسبه می شود.

شدت روشنایی جزیی ناشی از هر منبع، تابعی از شدت نور منبع یا منابع نصب شده روی هر تیر ،ارتفاع نصب چراغ زاویه تابش وافت روشنایی چراغLLF است.

ضریب افت کارایی سیستم را در نیمه عمر لامپ نشان می دهد،لذا بدیهی است که در ابتدایی بهره برداری از سیستم روشنایی این عامل اثر خود رانشان نمی دهدولی در طراحی لحاظ می گردد.رابطه شدت روشنایی در نیمه عمر لامپ در هر نقطه از سطح معبر بصورت زیر خواهد بود.

 

 

ضریب بهره روشنایی چراغ

ضریب بهره روشنایی چراغ وابسته به خصوصیات چراغ و نسبت فاصله نقطه مورد نظر تا زیر چراغ به ارتفاع نصب ان است.با توجه به اثر ابعاد طراحی در تعیین ضریب بهره روشنایی هر چراغ میتوان حالات متنوعی از ضریب بهره را برای یک چراغ تصور نمود.ضریب بهره روشنایی در طراحی معابر تابع فواصل تیرهای چراغ نیز هست،زیرا فواصل تیرها به نوعی بیان کننده محدوده ای است که یک منبع و منابع مجاور باید روشنایی سطح ان را تامین نمایند و بزرگ شدن ابعاد به معنی بزرگ شدن مساحت و حجم محدود مورد طراحی و کاهش دانسیته نور در ان میباشد.به همین خاطرضریب بهره روشنایی هر چراغ بطور اختصاصی از کاتالوگ مشخصات ان قابل استخراج است و با داشتن نسبت فاصله افقی نقطه مورد نظر در محدوده روشنایی در عرض معبر از خط عمود بر زیر چراغ به ارتفاع ان.در منحنی مربوطه تعیین میگردد.در صورتی که نمودار مذکور بطور اختصاصی موجود نباشد باید انطباق بر چراغ مشابه از نمودار مشابه استفاده گردد.

برای تعیین بهره  روشنایی حاصل از یک چراغ باید مقدار نسبت فاصله خط مقابل چراغ در ان سوی معبر تا زیر چراغ به ارتفاع نصب ان در محور افقی نمودار مشخص گردد و از نقطه مربوطه خط عمودی بسمت بالا  ادامه یابد نقاط تلاقی با هر دو منحنی نمودار در سمت چپ ان روی محور عمودی نشان دهنده ضریب بهره روشنایی چراغ در سمت  خیابان وپیاده رو است.ضریب بهره نوری کل چراغ حاصل جمع این دو مقدار خواهد بود.بطور مثال در شکل ۱۶ برای نسبت ارتفاع بربر یک،ضریب بهره سمت خیابان ۴/. وسمت پیاده رو ۱۱/. است که ضریب بهره کل برای این شرایط ۵۱/. تعیین میشود.

در محور افقی نسبت فاصله مورد نظر از زیر چراغ به ارتفاع ان و محور عمودی ضریب بهره روشنایی است.برای هربار استفاده لازم است که پس از محاسبه نسبت فاصله تا تیر به ارتفاع نصب چراغ ،ضریب بهره در جلوو پشت چراغ ازروی منحنی تعیین گردد،جمع این دو ،ضریب بهره روشنایی چراغ را برای شرایط محاسبه شده نشان میدهد.نکته مهم این که ،در صورتی که چراغ دوطرفه مقابل نصب شوند ضریب بهره باید در دو ضرب شود.برای چراغهای دو طرفه زیگزاگ و چیدمان وسط خیابان و بلوار ،همانند چیدمان یکطرفه عمل شود.

 

ضریب افت روشنایی چراغ

ضریب افت روشنایی چراغ LLFتابع افت لومن خروجی ان در اثر کارکرد،میزان غبار و ذرات محیطی روی سطح لامپ و جدار داخلی چراغ ،تغییر کیفیت رفلکتور سطح داخلی چراغ در اثر شرایط محیطی مانند رطوبت و دما است.LLF عملاً دارای مقدار عددی کوچکتر از یک و برای بهترین وضعیت برابر ۸/. میباشد.همانگونه که در مبحث روشنایی محوطه ای عنوان شد،به همان صورت تعیین میشود.لازم به یاداوری است که ضریب مذکور در ابتدای بهره برداری از سیستم برابر یک است،اما به تدریج در طول زمان خود را بصورت افت در توان نوری منابع نشان میدهد و در محاسبات طراحی برای نیمه عمر اسمی لامپ،به وضعیت محیطی و تناوب نگهداری سیستم دخالت داده می شود.

شدت نور منبع مورد نیاز برای تامین شدت روشنایی در هر نقطه از اطراف منبع نیز تابع ارتفاع طراحی،زاویه تابش نسبت به خط عمود،افت روشنایی چراغ و ضریب بهره روشنایی است. نکته ضروری این که عامل موثر در تعیین ارتفاع طراحی علاوه بر ارتفاع تیر ،زاویه بازوی تیر چراغ نسبت به خط افق است.این عامل علاوه بر اثر گذاری بر ارتفاع نصب چراغ،بر زاویه تابش و توزیع منحنی قطبی چراغ در جهات مختلف موثر است.این عامل باید در مرحله طراحی و خصوصاً محاسبات یکنواختی روشنایی که درادامه این فصل خواهد امد باید مد نظر قرار گیرد.

 

خصوصیات چراغهای معابر

شرکتهای سازنده بایستی اطلاعات فنی لازم را در خصوص چراغهای تولیدی خود ارائه نمایند.در غیر این صورت طراحی با مشکل مواجه خواهد شد.حداقل اطلاعات مورد نیاز شامل موارد زیر است:

• ابعاد و اندازه چراغ.
• مشخصات لامپ مورد استفاده.
• افت روشنایی در شرایط مختلف.
• منحنی ایزولوکس، ایزوفوت کاندل یا ایزوکاندل در محور افقی و عمودی بر ا ساس ارتفاع نصب معین،که برای سایر حالات ارتفاع نصب باید ضریب تصحیح استفاده از منحنی معلوم شده باشد.
• منحنی ضریب بهره روشنایی در سمت خیابان و پیاده رو.
• توان نوری چراغ در شروع بهره برداری.

فاصله نصب تیر از لبه جدول سواره رو تابع سرعت خودروها و بین ۸/. تا ۵/. متر برای سرعتهای مجاز  ۵۰ تا ۱۲۰ کیلومتر در ساعت.

چیدمان چراغ ها

چیدمان نصب تیرهای چراغ در نزدیک سه راهی ،تقاطع یا میدان متفاوت از مسیر اصلی معبر و نزدیکتر است. در مسیر پیچها فواصل تیرها ۹/. مسیر مستقیم ودر پیچها ی تند،فواصل تیر در داخل پیچ ۵۵/. و خارج از ان ۷/. مسیر مستقیم تعیین میشود.

در شیب های تند نیز فواصل تیر ۷/. مسیر افقی تعیین می شود.

 

 

 

۲-۱۳-طراحی روشنایی

طراحی روشنایی در تامین روشنایی در طی روز می توان از نور خورشید که دارای طیف کاملی بوده و سازگاری مناسبی با سیستم بیناییانسانها از لحاظ فیزیولوژیکی و روانی دارد استفاده کرد.اما در کنار بهره مندی از نور روز میتوان از نور الکتریکی یا ترکیبی از هر دو آنها بهره گرفت.

۲-۱۴-اهداف طراحی روشنایی مطلوب

کمک و تسهیل در انجام کار ایجاد یک محیط مناسب برای فرد کاهش حوادث احتمالی در محیط کار از بین بردن عوارض و استرسهای روانی کاهش بیماری یا ناراحتیهای چشمی افزایش بهره وری

 

۲-۱۵-شرایط روشنایی مطلوب

شدت روشنایی بایستی مطابق با استانداردهای پیشنهادی باشد.بطور مثال روشنایی راهروها بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ لوکس و برای دفاتر تایپ و ماشین نویسی ۳۰۰ تا ۶۰۰ لوکس باشد. منابع روشنایی مورد استفاده جهت تامین روشنایی بایستی دارای رنگ دهی مناسب باشند.این عامل با رنگ دهی نور روز که عدد ۱۰۰ در نظر گرفته می شود مقایسه می گردد. بطور مثال لامپهای رشته ای مورد استفاده در منازل رنگ دهی حدود ۱۰۰ و لامپهای جیوه ای رنگ دهی حدود ۲۴ دارند. عدم وجود سایه روشن در محل دید فرد یا محیط کار عدم ایجاد فشارهای چشمی سوزش یا سردرد برای فرد در محیط کار نبود تلاش اضافی از سوی فرد برای دیدن سطح کار که پیامد آن بوجود آمدن وضعیتهای نامطلوب بدنی و دردهای کمری و گردنی می باشد عدم قرارگیری منابع روشنایی درناحیه دید مستقیم فرد نبود سطوح انعکاس دهنده مزاحم در ناحیه دید فرد در محیط کار.

 

۲-۱۶-اصول طراحی روشنایی طبیعی

در تامین روشنایی منازل مسکونی ، اماکن عمومی و محیطهای کار اولویت با نور روز میباشد.اصولآیکسری از مواردی که در طراحی روشنایی طبیعی بایستی در نظر گرفته شود به شرح زیر میباشد: – وضعیت قرارگیری پنجره ها یا نورگیرها مناسب باشد.بطور مثال پنجره های اصلی روبه سمت جنوب نصب گردند. – مساحت پنجره ها بایستی برای نورگیری مکان کافی باشد.(بسته به نوع کار ۵ تا ۳۰ درصد مساحت محل کار در نظر گرفته شوند) – پوشش سطوح داخلی بایستی دارای رنگ و ضریب انعکاس مناسب در جهت توزیع نرمالروشنایی باشند.بطور مثال ضریب انعکاس حدود ۰.۷ برای سقف، ۰.۳ برای کف و ۰.۵ برای دیوارها در نظر گرفته شود. – موقعیتهای اقلیمی فصول سال و ساعاتی از شبانه روز که فعالیت صورت می پذیرد در نظر گرفته شود. – محل نصب پنجره ها تا حد امکان در نزدیکی سقف باشد. – تمامی دستگاهها و ابزارالات مورد استفاده و یا سطوح کار دارای پوشش رنگ مناسب با ضریب انعکاس حدود ۰.۵ باشند. – پیش بینی روشنایی مناسب از نوع مصنوعی جهت مواقع مورد نیاز مانند روزهای ابری – نظافت مرتب و دوره ای سیستمروشنایی مصنوعی ، سطوح کارگاه و ابزار وماشین آلات.

 

۲-۱۷-طراحی روشنایی مصنوعی

مساله ای که در طراحی روشنایی مصنوعی بایستی در نظر گرفت این است که اثر روشنایی روز در این نوع طراحی دخالت داده نشود تا سیستم روشنایی ما در شب یا زمانهایی که اثر روشنایی روز حداقل است کارایی کافی داشته باشد.

انواع سیستمهای روشنایی مصنوعی

سیستم روشنایی عمومی

سیستم روشنایی موضعی

سیستم روشنایی ترکیبی (عمومی و موضعی)

 

۲-۱۸-اصول مد نظر در طراحی روشنایی مصنوعی

یکی از روشهای بکاررفته در طراحی روشنایی مصنوعی روش لومن می باشد که  در سال ۱۹۲۰ توسط  هریسون  و   آندرسون  در  آمریکا پایه گذاری شد . هدف از محاسبه روشنایی به این روش تعیین تعداد منابع نور و محل نصب منابع در راستای تامین شدت روشنایی متوسط می باشد. مهمترین فاکتورهای دخیل در طراحی روشنایی به روش فوق به شرح ذیل می باشد : تعیین سیستم توزیع روشنایی مطلوب سیستم توزیع نور مستقیم سیستم توزیع غیر مستقیم سیستم توزیع نیمه مستقیم.

-تعیین نوع لامپ

تعیین منبع نور مناسب با کار و کیفیت نور مورد نظر از مهمترین فاکتورهای طراحی سیستمهای روشنایی مصنوعی می باشد.در تعیین نوع لامپ عواملی از قبیل توان الکتریکی لامپ ، ضریب بهره نوری لامپ و نوع کار در حال انجام دخیل می باشد. بطور مثال لامپهای رشته ای(التهابی) با وجود توان الکتریکی بالا ورنگ دهی بسیار خوب موجب ایجاد حرارت بالا شده در حالیکه ضریب بهره نوری پایینی دارند ولی لامپهای فلورسنت بهره نوری بالاتر اما رنگ دهی پایینتری نسبت به نوع التهابی دارند.در مواردی که ارتفاع محل عامل محدود کننده ای باشد مثلآ نصب لامپهای فلورسنت در مرکز سلامت محیط وکار ارتفاع بالاتر از ۶ متر از سطح کار بدلیل پایین بودن توان نوری لامپ تامین روشنایی مورد نیاز را با اشکال مواجه میسازد ولی برای این ارتفاع لامپهای با توان نوری بالا مانند لامپهای گازی فشار بالا مناسب می باشند.

 

-تقسیم بندی لامپ ها

بطور کلی لامپها به دو دسته اصلی لامپهای رشته ای(فیلاماندار ) ولامپهای تخلیه در گاز دسته بندی می گردند. مهمترین مشخصات مد نظر در لامپها جهت بکارگیری آنها به شرح زیر می باشد :

توان نوری منابع

ضریب بهره نوری لامپ ها

رنگ دهی لامپ ها

درخشندگی لامپ ها

عمر لامپ ها

 

 

-انواع منابع نوری

مقدمه ای بر منابع نور

منابع نور الکتریکی را به طور کلی می توان در سه گروه قرار داد : منابع نور رشته ای، منابع نور تخلیه الکتریکی و منابع نور نیمه رسانا که منابع نور تخلیه ای خود به دو گروه کم فشار و پر فشار قابل تقسیم می باشند. این گروه بندی را می توان در شکل ۱ مشاهده نمود.

۱- منابع نور رشته ای

اولین لامپ رشته ای در سال ۱۹۲۰ میلادی به بازار آمد. فرایند تولید نور در این منابع بر این اساس است که دمای یک رشته سیم تنگستن، در یک حباب پر شده از گاز بی اثر (اغلب آرگون) با عبور جریان الکتریکی شدیداً بالارفته و نوری مرئی تولید می کند.

۱-۱ لامپ رشته ای تنگستن

این لامپ ها با ضریب تشخیص رنگ ۱۰۰، بهره نوری ۱۰ لومن بر وات و طول عمر متوسط ۱۰۰۰ ساعت جزء این گروه می باشند.

 

۱-۲ لامپ رشته ای تنگستن هالوژن

لامپ های هالوژن بهبود یافته­ی لامپ­های رشته­ای متداول هستند با ضریب تشخیص رنگ ۱۰۰، بهره نوری ۲۰-۱۵ لومن بر وات و طول عمر متوسط ۲۰۰۰ ساعت.

۲- منابع نور تخلیه الکتریکی

لامپ های تخلیه الکتریکی در گاز در سال ۱۹۵۰ معرفی شدند. این گروه از منابع به طور عمومی از یک حباب شیشیه ای مقاوم به حرارت تشکیل شده اند که داخل آنها از ترکیب یک گاز بی اثر به همراه مقداری از یک فلز تبخیر شونده ( سدیم، جیوه ) پر شده است و غالباً این حباب با یک حباب محافظ ثانوی پوشیده می شود. برقراری ولتاژ معینی بین الکترودهای دو طرف حباب باعث تبخیر و تحریک فلز و تولید تشعشع الکترومغناطیسی می شود. می توان این لامپ ها را با توجه به فشار گاز داخل لامپ به دو دسته­ی پرفشار (لامپ های بخار جیوه، متال هالید و بخار سدیم پر فشار) و کم فشار (لامپ های بخار سدیم کم فشار، فلورسنت، فلورسنت فشرده) تقسیم نمود.

۲-۱ لامپ بخار جیوه

لامپ بخار جیوه با فلز تبخیر شونده­ی جیوه، نور سفید در محدوده­ ی nm 579-407 با ضریب تشخیص رنگ حدود ۵۰ تولید می­کند. بهره­ ی نوری این لامپ ها Lm/w60-40 و طول عمر متوسطشان ۱۲۰۰۰ ساعت می باشد.

۲-۲ لامپ متال هالید

لامپ متال هالید ساختاری مشابه لامپ جیوه دارد با این تفاوت که در حباب مرکزی علاوه بر جیوه مقدار معینی نمک فلزی اضافه شده است که این عمل باعث افزایش بهره ی نوری بهLm/w 100 -80  گردیده است. ضریب تشخیص رنگ این لامپ ها ۸۰ و در برخی مدل های سرامیکی ۹۵ بوده و طول عمرشان به طور متوسط ۱۲۰۰۰ ساعت می باشد.

 

۲-۳ لامپ بخار سدیم پر فشار

در این گونه لامپ­ها فلز تبخیر شونده سدیم است و رنگ نور زرد نارنجی با اوج طیف nm 589 با ضریب تشخیص رنگ حدود ۲۴ تولید می شود. البته بهره­ ی نوری این لامپ ها بین Lm/w120 -90 و طول عمر آنها به طور متوسط ۱۶۰۰۰ ساعت می باشد.

۲-۴ لامپ بخار سدیم کم فشار

حباب این لامپ‌ ها U شکل است و برای جلوگیری از اتلاف انرژی حرارتی، حباب آن‌ها را دوجداره می‌سازند و با توجه به پایین‌ بودن فشار گاز داخل لامپ، لازم است لامپ حجم بیشتری داشته باشد. ضریب تشخیص رنگ این لامپ بسیار پایین و در حد ۵ می باشد. بهره­ ی نوری Lm/w170-140 و طول عمر ۱۲۰۰۰ ساعت، از دیگر ویژگی های این لامپ ها است.

۲-۵ لامپ فلورسنت

لامپ فلورسنت که در گروه کم فشار قرار دارد، دارای بهره ی نوری Lm/w95-60 و ضریب تشخیص رنگ غالباً ۸۰ بوده و طول عمر آن به طور متوسط حدود ۱۲۰۰۰ ساعت می باشد.

۲-۶ لامپ فلورسنت فشرده

این لامپ­ها که به لامپ های کم مصرف معروف شده اند در شکلهای ظاهری و توانهای متنوع تولید می شوند. همچنین بهره نوری ۸۰-۶۰ و ضریب تشخیص رنگ حدود ۸۰ را داشته و طول عمر آنها حدود ۸۰۰۰ ساعت می باشد.

 

۳- منابع نور نیمه رسانا

در اوایل قرن بیستم و همزمان با توسعه­ی نیمه رساناها اکتشافاتی در زمینه­ی اثر فتوالکتریکی و انتشار نور از نیمه رسانا ها انجام شد . با ادامه و پیشرفت این اکتشافات در سال ۱۹۵۷ تولید نور مرئی از پیوند گالیوم آرسنیک (GaAs) و گالیوم فسفید (GaP) معنی دار شده و در سال ۱۹۶۲ اولین LED قرمز به بازار معرفی گردید که دارای بهره ی نوری کمتر از Lm/w 0.1 بود. بعد از آنLED با رنگ های دیگر همچون سبز، زرد، نارنجی و آبی تولید شد.

در سال ۱۹۹۵ اولینLED سفید با موفقیت آزمایش شده و بالاخره در سال ۱۹۹۷ LED سفید به بازار آمد. بعد از آن، فعالیت ها بر روی بالا بردن توان و بهره ی نوری LED ها متمرکز شد، تا اینکه در سال ۲۰۰۶ میلادی اولین LED با بهره­ی نوری Lm/w60 تولید شد.

مبنای عملکرد LEDها بر این اساس است که با اعمال اختلاف پتانسیل به دو سر یک پیوند نیمه رسانای p-n، جریان الکتریکی از آن عبور می کند و این جریان باعث تولید نور می شود. نوری که از LED ساطع می­شود به جنس پیوند نیمه رسانا بستگی داشته و میزان آن با جریانی که از این پیوند می گذرد متناسب است.

امروزه شاهد پیشرفت های سریعی در راستای بهبود پارامتر های مهم LED می باشیم به نحوی که شرکت­های بسیاری که در زمینه­ی صنعت روشنایی فعال هستند، LEDهای خود را با بهره نوری بیش از Lm/w 180 و ضریب تشخیص رنگ بیش از ۹۲ روانه­ی بازار کرده­اند.

تحقیقات، ۵ سال پر رشد را برای LED و محصولات روشنایی LED پیش بینی می کند. این رشد شامل افزایش کارایی و بهبود پارامتر های نوری ( شامل شار نوری، بهره­ی نوری، ضریب تشخیص رنگ و …)، پیشرفت در تکنولوژی ساخت اجزاء و لوازم جانبی و کاهش قیمت تمام شده برای LED و محصولات روشنایی LED می باشد. پیش بینی می شود تا سال ۲۰۲۰ LED هایی به بازار بیایند که بهره­ی نوری آنها ۲۴۰ لومن بر وات بوده و ضریب تشخیص رنگی در حدود ۹۵ داشته باشند و این
چشم انداز حکایت از آن دارد که آینده صنعت روشنایی در گرو LED می باشد.

 

۲-۱۹-روشهای نوین نورپردازی

 

–  لامپ­های metal halide

–  استفاده از نورافکن های دیجیتال

–   استفاده ازLEDها،به عنوان  یکی از جدیدترین فناوری­های نورپردازی

لامپهای متال هالید(metal halide)

لامپهای متال هالید با رنگ نور جذاب ، بازدهی نور بالا و طول عمر زیاد بهترین انتخاب در نورپردازی سالنهای ورزشی ، استادیومها، مراکزخریدو…میباشند.
قابلیت­ تغییر رنگ سریع را دارند  ,از این لامپ­ها برای نورپردازی ساختمان Met Life در نیویورک استفاده شده است : «به همراه این لامپ ها بایستی یک چرخ رنگی یا یک عنصر فیزیکی که به دور لامپ حرکت می کند وجود داشته باشد.

موزه زیر آب اسکندریه

استفاده از نورافکن های دیجیتال در یک فضای شهری روش جدیدی برای شاخص نمودن و جلب توجه استفاده کنندگان از آن فضا می باشد.

این موزه که از بزرگترین و مهمترین بناهای خدماتی زیر آبی می باشد، توسط نورافکن های دیجیتالی زیر آبی نورپردازی شده است.

این موزه در ساحل، نزدیک کتابخانه ی جدید اسکندریه ساخته شده، جایی که به علت زلزله هایی که در آن ناحیه به وقوع پیوسته، فرورفتگی ای مابین ساحل و خط باریکی از خشکی شکل گرفته است. در مصر باستان و درست زیر این فرورفتگی، کاخ یکی از فراعنه ی مصر قرار داشته که بر اثر همین زلزله ها ، همراه خشکی به زیر آب رفته است و این موزه برای نمایش آثار به جا مانده بنا شده است. این آثار شامل تعداد زیادی از سنگ تراشه ها، مجسمه هاو کشتی های شکسته ی یونانی و رومی است که در این محل غرق شده اند. همچنین بقایای یک فانوس دریایی که احتمال میرود همان فانوس اسکندریه باشد ( یکی از عجایب هفت گاهنه ی جهان ) نیز در این محل پیدا شده است.

این یافته ها به علت احتمال آسیب دیدن، قابل جابجایی از آن محل نبودند، به همین علت بهترین راه برای حفظ و نمایش آنها ایجاد موزه ای در زیر آب ها بود. این موزه از ۴ المان بزرگ که از بادبان قایق های قدیمی مصری که روی رود نیل وجود داشته اند الهام گرفته شده است. در داخل موزه هم، به وسیله ی تونل های شفافی از جنس فایبرگلاس، این توانایی به تماشاگران داده شده تا آثار را به راحتی در زیر آب مشاهده کنند. عمقی که این تونل ها در آن قرار دارند، چیزی حدود ۵ تا ۶ متر است که در این عمق فشار زیادی به دیواره ها وارد نمی شود. این پروژه قرار است طی ۳ سال ( تا سال ۲۰۱۰ ) تکمیل شود.

LEDها، یکی از جدیدترین فناوری­های نورپردازی

LEDها (مخفف Light Emitting Diodes ، به معنی دیودهای نورافشان) ، وسیله های نیمه رسانایی هستند که با استفاده از Solid-state electronics نور تولید می کنند

امروزه diodeهای نور افشان دیگر یک ابزار پر هزینه برای طراحان نمی باشد بلکه به سرعت تبدیل به لامپهای آینده خواهند شد.

Adam Dawason نگاهی به فواید و استفاده LED یاDiodeنورافشان می اندازد.

با اقدام استرالیا به ممنوع نمودن استفاده از لامپ برق معمولی تا سال ۲۰۱۰ وهمینطور اتحادیه اروپا وکالیفرنیا با پیروی از این عمل,دنیای نورپردازی به سرعت توجه خود را به فواید زیاد LEDیاDiodeنورافشان معطوف می کند.با شروع استفاده تزLED برای امکانات کارآمد,دیگر تنها برای اهداف طراحی ویا تصویری بکار برده نمی شود.

بیشترین استفاده از LEDیا دیودهای نور افشان را در طراحی یک فضا میتوان  دید، کوچکی و این واقعیت که آنها میتوانند تا ۱۶ میلیون رنگ را تولید کنند طراحان را به استفاده بیشتر و بیشتر از LED ترغیب می نماید.

LEDها یا دیودهای نور افشان تاثیر شگرفی بر نور پردازی نمای  ساختمان و معماری آن می گذارند. آنها میتوانند بصورت مخفی در فضا مستقر شوند و برای بوجود آوردن جلوه های ظریفی مثل نورپردازی مجسمه ها بکاربرده شوند.  یا اینکه در مقیاس وسیعترمانند قاب های دیوار ، پنجره های نوری و یا نورهای نشانگر بکار برده شوند. بخاطرولتاژ کم  LED ها سیم کشی کوچک تری موردنیاز است و می توان  به آسانی آنها را مخفی نمود.

LEDها کوچک­تر و روشن­تر شده­اند، برق کمتری مصرف می­کنند، می­توانند توسط کامپیوتر کنترل شوند، و تمام رنگ­های رنگین­کمان را به نمایش بگذارند

متداول­ترین کاربرد LEDها، تغییر رنگ زمینه صحنه­ها و همچنین استفاده به عنوان عناصر و جزئیات تزئینی در محیط­های­ بزرگ و وسیع است.

یکی دیگر از قابلیت­های LEDها که معماران را به استفاده از آنها ترغیب می­کند، این است که LEDها می­توانند در نماهای مدرنیستی مرکب از شیشه و فلز جاسازی شوند و این امکان را بوجود بیاورند که طرح نورپردازی ساختمان در هر شب تغییر کند. با اینکه هزینه­های اولیه LEDها بیشتر است، اما به گفته Nolan، معماران به این نتیجه رسیده­اند که LEDها در درازمدت، به لحاظ اقتصادی باصرفه­تر هستند

عمر بی­نهایت طولانی LEDها، آنها را به یک گزینه کاملاً بی­عیب ­و ­نقص، جهت نورپردازی در محل­هایی که تعمیر و نگهداری لوازم و تأسیسات در آنها دشوار است، تبدیل می­کند.

 

 

۲-۲۰-دانش بنیادین روشنایی

پارامترهای اساسی در روشنایی

شار نوری:

شار نوری، مقدار نوری که از منبع نور ساتع می‌شود را بیان می‌کند. بازده نوری عبارتست از نسبت شار نوری به میزان برق مصرفی (Lm/w). بازده نوری یک ابزار برای سنجش میزان اقتصادی بودن منبع نوری می‌باشد.

 

شدت نور:

شدت نور، مقدار نوری که در یک جهت مشخص ساتع می‌شود را بیان می‌کند. شدت نور، معیار مناسبی برای المانهای روشنائی جهت دهنده، مثل رفلکتور می‌باشد. شدت نور برای این المانها معمولاً توسط منحنی پخش نور (LDC=Luminous Intensity Distribution Curve) ارائه می‌گردد.

روشنائی:

روشنائی، مقدار شار نوری است که از سطح می‌گذرد. روشنائی با فاصله، رابطه جذر معکوس دارد، بدین معنی که با افزایش فاصله مقدار روشنائی با توان ۲ نسبت به فاصله کاهش می‌یابد. در استانداردهای مختلف مقدار روشنائی مورد نیاز برای محیط‌های مختلف ارائه شده است. (به عنوان مثال نشریه ۶۵۴ معاونت نظارت راهبردی رئیس جمهور – امور نظام فنی با عنوان “مبانی و ضوابط طراحی روشنائی و مهندسی روشنائی

درخشندگی:

درخشندگی، تنها پارامتر اساسی روشنائی است که با چشم دریافت می‌گردد. درخشندگی میزان درخشش سطح را بیان نموده و کاملاً به میزان بازتابش سطح (رنگ و میزان صیقلی بودن) بستگی دارد.

 

شاخص نمود رنگ: (CRI)

رنگی که از اجسام به چشم بیننده می رسد، یا از رنگی بودن نور منبع و یا از انعکاس طیف های خاصی از نور منبع توسط جسم ناشی می شود. بنابراین برای اینکه یک جسم به رنگ واقعی خود دیده شود باید منبع نوری که به آن می تابد، کلیه طول موج های رنگی را داشته باشد. شاخص نمود رنگ معیاری است که نشان می­دهد که نور تولید شده توسط منبع روشنایی از چه تعداد رنگ تشکیل یافته است. هر چه قدر این عدد بزرگتر باشد، تعداد رنگهایی که از جسم به واسطه منبع به چشم ما میرسد، بیشتر خواهد بود و می­توان جسم را با تعداد رنگهای بیشتری مشاهده کرد. اگر منبع نوری فاقد تمام طیف نور مرئی باشد، رنگی که از اجسام به چشم می رسد، رنگ واقعی آن ها نخواهد بود.

میزان شاخص نمود رنگ	درجه
۹۰<	۱A
۸۰-۹۰	۱B
۷۰-۸۰	۲A
۶۰-۷۰	۲B
۴۰-۶۰	۳
۲۰-۴۰	۴

 

دمای رنگ (CCT)

اساس تعریف دمای رنگ، نور منتشره از یک جسم سیاه بر اثر افزایش درجه حرارت می باشد. اگر جسم سیاه گرم شود، در دماهای مختلف نورهای متفاوتی ایجاد می‌کند و این نورها تمام طیف مرئی را پوشش می دهند. هرچه میزان حرارت بیشتر باشد، طول موج های کوتاه تر (به سمت رنگ آبی) در طیف خروجی بیشتر خواهد بود. بر این اساس رنگ نور منبع با درجه حرارت نور در ارتباط است. چشم انسان نورهای منتشره از جسم سیاه در دماهای بین ۳۰۰۰ تا ۶۵۰۰ کلوین را به رنگ سفید می بیند، اما می تواند تفاوت بین آن ها را درک نماید. جدول زیر نام های تجاری رنگ نور و اثر آن بر چشم را نشان می دهد.

روشنایی روز	۶۵۰۰K	Daylight
سفید سرد	۴۰۰۰K	Cool White
سفید	۳۵۰۰K	White
آفتابی	۳۰۰۰K	Warm White

 

رواداری مختصات رنگ

لازم است برای دمای رنگ های تعریف شده طبق استاندارد محدوده ای برای انحراف مجاز از آن دما وجود داشته باشد؛ این محدوده مشخص می کند که یک رنگ چقدر می تواند از دمای استاندارد فاصله بگیرد بدون اینکه رنگی متفاوت از آن دما حاصل شود. روشی که برای مشخص کردن میزان این انحراف وجود دارد استفاده از بیضی مک آدام است. در این بیضی گام هایی تعریف شده که بیانگر میزان انحراف استاندارد می باشد و SDCM نامیده می شوند. یک گام بیضی مک آدام یا ۱-SDCM ناحیه ای روی منحنی رنگ CIE را نشان می دهد که تغییر در آن محدوده برای چشم انسان محسوس نخواهد بود. به طور کلی برای دمای رنگ های استاندارد از ۱-SDCM تا ۸-SDCM مجاز می باشد. به عنوان مثال در دمای رنگ ۳۰۰۰K رواداری های زیر تعریف می شوند:

CCT@3000K	SDCM
±۳۰K	۱x
±۶۰K	۲x
±۱۰۰K	۴x
±۱۷۵K	۸x

 

جنبه های فیزیکی و روانشناختی نور

نور و پرتو های آن از ویژگی های بسیار بالایی برخوردار هستند. که از این ویژگی می توان در نور پردازی داخلی یا خارجی، یک ساختمان، یک خیابان یا یک شهر استفاده کرد.

نور از دو جنبه مورد بررسی قرار می گیرد:

جنبه فیزیکی و جنبه روانشناختی

در جنبه فیزیکی نور می توان با خصوصیات نور و پرتوهای آن آشنا شد و عکس العمل پرتوها را مورد بررسی قرار داد. و دانستن این موضع که نور بر خط مستقیم حرکت می کند، ویژگی مهمی است که می تواند به طراحی کمک زیادی بکند.

و اما جنبه روانشناختی؛ نور را از نظر تاثیر آن بر روی جسم و روح انسان و اثراتی که یک نور می توان داشته باشد مورد تحقیق قرار می گیرد.

استفاده از تکنولوژی جدید باعث رشد روز افزون کالاها و محصولات نور پردازی شده است.

استفاده از انواع لامپ ها، پرژکتورها، فناوری جدید ودیو پروژکتورها، LED , LCD ها باعث شد در تبلیغات محیطی تحول بسیار زیادی پیش بیاید ، یک طراح گرافیک باید خصوصیات آنها را بشناسد و از آنها در جایگاه ویژه کار خود استفاده نماید.

 

-تأثیرات نور

نور یکی از مهمترین عناصر بصری است . بسیاری از طراحان و معماران در طرحهای خود سعی در استفاده بهینه از منابع نور و نحوه تابش آن دارند .حتی در خرید و فروش منازل مسکونی نیز جهت تابش نور یک عامل بسیار مهم در قیمت خانه محسوب می شود . زیرا روشن بودن اتاق ، شادی و نشاط آورده و کم بودن نور حالت غم و در خود فرو رفتن و افسردگی می آورد .

در بررسی آثار هنری نیز به خوبی مشهود است که نور بیشترین حس را در آثار هنری ایجاد می کند . اوج احساسات عاطفی هنرمندان به وسیله نور به تصویر کشیده شده است . مثلاً آنها برای نشان دادن حالتهای غم یا شادی در عضلات صورت انسان از جمله تابش نور بهره می گیرند . همچنین هنرمندان برای اینکه حجم اشیاء را نشان دهند و از حالت یک بعدی اشیاء به طبیعت اصلی آنها که دارای بعد و فرم است بروند، از وجود جنبه های مختلف نور بهره می برند . به عنوان مثال وقتی نور به صورت سطح به احجام کروی تابانده شود مسطح به نظر می رسند .

با کمی دقت در اطراف می توانید احجام و فرمهای بسیار زیادی را بیابید که به علت نور پردازی غلط و یا قرار گرفتن در جای نا مناسب زیبایی آنها به چشم نمی آید . زیرا نور پردازی نا مناسب ، زیبایی را از بین برده و بافت ها را مسطح نشان می دهد . در حالیکه نور پردازی مناسب باعث می شود احجام سه بعدی به نظر برسند و نیز سه رنگ مختلف در این ابعاد به وجود آید و بافت ها نیز زیباتر به نظر می آید حتی وقتی حجم مورد نظر یک رنگ واحد یا یک بافت واحد داشته باشد . یکی از پایه گذاران سبک کلاسیک رامبراند بوده است که روی مبحث نور و تأثیرات آن بر سوژه تحقیقات زیادی انجام داده است.

 

-ارزش و زیبایی نور

یک اثر هنری را زمانی می توان زیبا دانست که در آن مجموعه عناصر با هم به صورت مطلوبی ترکیب شده باشند . مجموعه عناصر یعنی عناصر تجسمی و عناصر بصری . این عناصر راباید به صورت جزء به جزء جدا از هم مد نظر داشت  و این اجزاء در نهایت کل را بوجود می آورند وباعث ایجادوحدت در فضا می شوند . بنابراین زیبایی تعاریف و معانی مختلفی دارد. وقتی می خواهیم برای یک محیط نور را طراحی و اجرا کنیم باید نوع کاربری و استفاده فضا را در نظر بگیریم . دقت درکار بری فضا در درجه اول اهمیت قرار دارد . مرحله دوم تعیین منابع نورهای طبیعی آن محیط است . مرحله سوم مشخص کردن و تعیین اشیاء و عناصر چیدمان داخلی فضا است . فرض کنید می خواهید چگونگی نور پردازی اتاق نشیمن را طراحی کنید  از جمله عناصر این اتاق مبلمان موجود در اتاق است که در مورد آن باید به بافت ، رنگ و جنس دقت نمود به طور کلی در مورد عناصر موجود در فضای داخلی باید عوامل جنس ، بافت و رنگ مشخص باشند . به عبارت خلاصه تنوع دیداری اشیاء باید مشخص باشد .

گاهی تضادها و کنتراسها رااز لحاظ سیاه و سفید بودن یا به عبارت بهتر از لحاظ رنگ بررسی می کنند وگاهی آنها را از لحاظ نوع بافت (مثل نرمی و زبری ) بررسی می کنند . کنتراست ممکن است از لحاظ و تنوع  سادگی مطرح می شود . مجموعه این عناصراست که دست به دست هم می دهند و زیبایی را بوجود می آورند . وقتی انسان این عناصر را به هم ربط می دهد و یک وحدتی بین آنها ایجاد می کند به طوریکه از اجزاء یک کل درست می شود.

از انجام این کار لذت می برد و زیبایی را درک می کند . به عنوان مثال وقتی در یک اثر هنری تنوع و پیچیدگی وجود دارد چون نیاز به تفکر بیشتری برای فهم مطلب است ، کار زیباتر به نظر می رسد .

وقتی کاربرد وسایل و نوع آنها مشخص شد باید بین آنها اولویت بندی نمود . یعنی مشخص می کنیم که کدام وسیله برای ما مهمتر از بقیه می باشد و همین طور تا آخر.

هرچه ابعاد یک شکل بزرگتر باشد فرم آن نیز زیباتر خواهد بود . جابجایی اشیاء از زوایای مختلف باعث ایجاد بعد در اشیاء شده و باعث می شود اشیاء دو بعدی یا سه بعدی به نظر برسند . البته زمانی یک شیء دو بعدی یا سه بعدی به نظر برسند . البته زمانی یک شیء سه بعدی دیده می شود که رأس آن کاملاً مقابل بیننده باشد و زوایای آن به موازات چشم بیننده نباشد . به طوریکه زوایا از چشم بیننده فرار کنند و به عمق بروند به وسیله نور می توان سه بعدی بودن اشیاء را تقویت یا تضعیف نمود .

 

۲-۲۱-جنبه های فیزیکی و روانشناختی نور

از نظر مدل و نورپردازی دو جنبه اصلی در نور وجود دارد. از این دو جنبه یکی فیزیکی و دیگری روانشناختی است.

نور با جنبه فیزیکی خود به ما امکان می دهد تا فرم و اندازه شیء را درک کنیم.

نور با جنبه روانشناختی خود وسیله با ارزشی برای بیان است.

نوری که مدل دریافت می کند به ما می گوید که از شکل های تخت درست شده است یا منحنی، کروی، مقعر یا چیزهای دیگر. نور تمام ویژگی های فیزیکی را برای ما آشکار می سازد و ابعاد و نسبتها را از طریق مقایسه با سایر اشیاء نشان می دهد.

به هر حال بسته به اینکه نور تابیده به مدل تند، قوی، درخشان، نرم، یکنواخت یا سرد- در ترکیب با سایر عوامل- است مدل می تواند شادی، غم، ناآرامی، آرامش و سایر حالات را بیان کند.

 

۲-۲۱-۱-جنبه فیزیکی نور

دو نوع منبع نور وجود دارد که ما می توانیم برای  نور پردازی به کار ببریم که عبارتنداز:

۱- منبع نور طبیعی

۲- منبع نور مصنوعی

این دو نوع نور را می توان جدا یا ترکیب با هم به کار برد. در مورد اخیر می گوییم که مدل هم با یک نور اصلی و هم با منبع نور تکمیلی روشن شده است. به طور مثال ما مدل را در کنار پنجره قرار می دهیم که نور مستقیم خورشید را دریافت می کند. ( نور اصلی ) و سپس بعضی قسمتها را در سایه به کمک پرده ای بازتابنده یا منعکس کننده یا یک چراغ  ( نور تکمیلی ) ملایم می کنیم.

وقتی نور به مدل می تابانیم سمتی که نور به آن تابیده روشن و سمت مقابل آن تیره می شود. در همان زمان این مدل سایه ای به روی سطحی که خود روی آن قرار دارد می اندازد. شکل این سایه را می توان با تغییر سطح یا سطوحی که روی آنها سایه مدل افتاده تغییر داد.

 

۲-۲۱-۲-جنبه های روانشناختی نور

حالا خوب است به عنصر روانشناختی نور نگاه کنیم و سه عامل را که به ما امکان می دهد خودمان را از طریق نور بیان کنیم مورد توجه قرار دهیم.

الف) جهت نور

ب) کمیت نور

پ) کیفیت نور

هنرمند با تجربه برای تفسیر فرم اشیاء این عوامل را به کار می برد، آنها را از پیام های کار می آکند، کار را ترکیب بندی می کند و نور و سایه را در آن طوری توزیع می کند تا یک کل هماهنگ و زیباشناسانه خوشایند به وجود آورد.

 

جهت نور

نور می تواند از بالا، از زیر، از پهلو، از جلو یا از پشت به مدل بتابد. هر یک از این جهت ها نامی فنی دارد و هر یک حجم را به شیوه ای متفاوت نشان می دهد.

نور از جلو:  وقتی نور از جلو به مدل می تابد سایه عملاً در پشت مدل قرار می گیرد. در این نوع نور حجم یا عمق به حداقل می رسد و اشیاء از طریق رنگشان نمایان می شوند.

 

نور از جلو و پهلو: در اینجا نور از زاویه ای تقریباً برابر ۴۵ درجه به مدل می تابد و احساسی شدید از عمق و حجم را به وجود می آورد. از این نوع نورپردازی به طور مکرر برای نمایاندن فرم مدل و چهره استفاده می شود.

 

نور از پهلو : این نور از پهلو به مدی می تابد و سمت دیگر را تاریک باقی می گذارد. حجم و عمق در اینجا با سایه افتان پدید می آید. باید دانست این نوع نورپردازی نوعی نیست که همیشه از آن استفاده شود.

 

نور از نیمه پشت و پشت: در این دو حالت نور از پشت به مدل می تابد و قسمت هایی که ما آن را می بینیم در سایه باقی می گذارد. کناره های مدل را هاله ای از نور فرا می گیرد. در نور پشت حجم نقصان می یابد ولی از ژرفا چیزی کم نمی شود. زیرا در این نوع نورپردازی دخالت آتمسفر بیشتر از سایر نورها آشکار می شود.

 

نور از بالا : این نوع نورپردازی سایه های افتان بلندی ایجاد می کند و در حالی که ویژگی حجم را نشان می دهد از وضوح اجزاء می کاهد. از این نوع نورپردازی زیاد استفاده نمی شود.

 

نور از پایین: این نوع نورپردازی نیز سایه های بلند ایجاد می کند که رو به بالا رفته و حجم های غیر واقعی و خیالی ایجاد می کند. از این نوع نورپردازی زمانی استفاده می شود که نمودهای ویژه ای مورد نیاز باشد .

 

کمیت نور

حجم پردازی یعنی دستیابی به نمودی از سه بعدی از طریق عناصری چون نور، تضاد، رنگ و پرسپکتیو است.

ما وقتی می گوییم که تصویر معینی خوب حجم پردازی شده که ترکیب این عناصر نتیجه کاملی از درک حجم فرم، فاصله بین اشیاء و غیره را به وجود آورد.

به طور طبیعی جهت نور عامل فریبنده ای در دستیبی به این نمود است. طراح باید مناسب ترین جهت نور را برای دستیابی به بهترین حجم پردازی ممکن تحلیل کند. پس بنابراین عامل مهم دیگری وجود دارد که بر پیغامی که هنرمند می خواهد در یک  اثرانتقال دهد اثر می گذارد.

 

کیفیت نور

منظور از کیفیت نور تنوع در تضاد، (کیاروسکورو)، و غیره است که در مدل می بینیم و خود ناشی از نور ملایم، شدید یا خیلی قوی است. برای درک بهتر این تنوعات لازم است بین دو نوع نورپردازی تفاوت قائل شویم: نور مستقیم و نور غیر مستقیم.

 

نور مستقیم

نور لامپ پروژکتور که پرتوهای خود را روی مدل متمرکز می کند نمونه ایی از نور مستقیم است. کیفیت اصلی آن ایجاد تضاد آشکار است. این نوع نور سایه های تندی در کنار هایلایت ها ( روشن ترین قسمت ها) که نور دریافتی قوی را منعکس می کند ایجاد می نماید. بنابراین پیام کار هیجان انگیز است و احساسی از غم و احساساتی عالی را ارائه می دهد.

این نوع نورپردازی شامل تمام نورهای مصنوعی بجز چراغهای فلورسان می شود. وقتی که نور طبیعی از درون پنجره ای کوچک به مدل می تابد تقریباً ویژگی نور مستقیم را پیدا می کند؛ تضاد شدید و تقریباً عدم کیاروسکورو نمونه ای از این نوع نورپردازی زمانی به چشم می خورد که مدل با نور خورشید از پنجره به داخل اطاق بزرگی می تابد و در آن انعکاسات دیوارها آنقدر قوی نیست که بتواند تضاد شدید بین نواحی سایه و نواحی روشن را ملایم کند.

نور غیر مستقیم

وقتی که آسمان ابری است به نوری که به منظره تابیده است توجه کنید. نوری که از آسمان ابری به اشیاء می تابد ملایم یکنواخت و بدون تضاد شدید است. این نوع نور را نور غیر مستقیم می نامند.

از ویژگی های نور غیر مستقیم گذرهای ملایم بین بخش های روشن و بخش های سایه است. سایه های مدل ممکن است بر طبق مقدار نوری که به آن می تابد شدید یا ضعیف باشند ولی آنها همواره در همه جا نمودی نرم و ملایم دارند. سطوح نورخورده نیز وضوح نور مستقیم را ندارد و در نتیجه هماهنگی بیشنر و نوع معمولی تری از تضاد را دارد.

این نوع نور شامل نور طبیعی در روزهای ابری یا نور خورشید نیمه پنهان در زیر ابر یا نور تابیده به درون اطاق که خورشید مستقیماً به داخل آن نتابد است ( این را نور غیر مستقیم خورشید می نامیم ) نور غیر مستقیم مصنوعی، نور فلورسان یا چراغ مهتابی و نیز نوع منبع نوری است که ملایم و پخش باشد.